tybetu

Miejscowa ludność wywodzi się od wędrownych plemion, które wyemigrowały na wschód z obszarów Azji Środkowej i osiedliły się na Wyżynie Tybetańskiej około V wieku n.e. Tybetańczycy są spokrewnieni z mieszkańcami współczesnej Birmy.

Pierwszy znany z imienia król ręceprecz odtybetu, Natri Cempo, usankcjonował pierwotną, szamanistyczną religię bön. Niektóre obrzędy, właściwe dla tego wyznania przetrwały do dziś w tybetańskiej obyczajowości – ciekawym przykładem jest chociażby tzw. Niebiański Pogrzeb. Dokonuje się go wyłącznie na mnichach, a polega on na pozostawieniu zwłok zmarłego sępom; kości i inne nietknięte części ciała spala się.

W VII wieku Srong-Bcan-Sgam stworzył silne państwo ze stolicą w Lhasie i podbił ogromne obszary, zagrażając stolicy Chin, Indiom Mauriów i Nepalowi. Jego żony, chińska księżniczka Wen Cheng i nepalska K’ri-bcun wprowadziły do Tybetu buddyzm, który kwitł do IX wieku, kiedy do władzy doszedł zwolennik bön, Langdarma. Nastąpił wówczas podział Tybetu na szereg niezależnych księstw feudalnych.

[edytuj]
Wpływy mongolskie i chińskie

Pod wpływem hinduskiego mędrca Atiśy (przybył w 1042 r. do Gu-ge na zaproszenie króla Je-Szes-’Oda) buddyzm stopniowo zyskiwał na popularności – w XII wieku przełożeni klasztorów mieli na tyle silne poparcie wśród ludności, że mogli się sprzeciwić woli króla i ingerować w jego politykę. W 1207 roku Tybet najechały pierwsze wojska Mongołów. Niedługo potem chan Kubilaj, założyciel dynastii Yuan w Chinach, nadał władzę świecką przełożonym najpotężniejszego klasztoru Sakya. W XIII wieku Tybet został ponownie zjednoczony pod berłem Yuan i według chińskich historyków po raz pierwszy stał się chińskim lennem.

Pałac Potala w Lhasie, oficjalna siedziba Dalajlamy do 1959 r.

Krajobraz Ladakhu, indyjskiej części historycznego Tybetu.

W XIV i XV wieku nastąpił dalszy rozwój Buddyzmu pod wpływem energicznego reformatora Cong-k’a-Py (1357-1416), założyciela regularnej sieci klasztorów (Gomp), które stały się ośrodkami władzy nie tylko religijnej i świeckiej – zaczęły także funkcjonować jako centra kulturalne; miejsca, w których kształtowała się tożsamość Tybetańczyków. Cong-k’a-Py zasłynął także jako twórca sekty Gelugpa (tyb. Cnota), znanej również jako sekta Żółtych Czapek, od barwy nakryć głów mnichów. Jej najwyższymi zwierzchnikami byli Dalajlama i Panczenlama (wcielenie Buddy Amitabhy). V Dalajlama, zwany wielkim, mając poparcie chana mongolskiego Gusri, wprowadził w Tybecie teokratyczny system rządów Gelugpy, choć przy zachowaniu pierwotnych wpływów Bon. Za jego panowania nastąpił zanik znaczenia konkurencyjnej instytucji króla – Dalajlama stał się faktycznym władcą Tybetu.

Ludność chińska (Hanowie) zaczęła przenikać do Tybetu po 1720 roku, kiedy cesarz Kangxi z dynastii Qing pokonał znajdujące się od dłuższego czasu w stagnacji państwo mongolskie, a na dwór Dalajlamy wysłano pierwszą grupę chińskich urzędników (ambane). Chińscy historycy przedstawiają ich jako gubernatorów, zaś tybetańscy – jako ambasadorów. W XVIII wieku na krótko pojawili się w Tybecie zachodni misjonarze – kapucyni i jezuici. W swoich relacjach osądzili Tybet, jako kraj zacofany (m.in. brak pojazdów kołowych), izolujący się od świata. Opisali również surowy wobec niższych warstw system feudalny, m.in. kary publicznej chłosty na ulicach Lhasy.

[edytuj]
Penetracja brytyjska i zerwanie związków z Chinami

W XIX wieku cudzoziemcy z Zachodu próbowali przenikać do Tybetu, ale kraj ten izolował się na przybyszów. Kilku podróżnikom udało się do niego wkroczyć w przebraniu indyjskiego kulisa. Pod koniec stulecia Brytyjczycy przestraszyli się, że Tybet może znaleźć się w rosyjskiej strefie wpływów, bo próbę przeniknięcia do tego kraju czynili również Rosjanie, m.in. Nikołaj Przewalski. Początkowo, w drugiej połowie XIX wieku, próbowali spenetrować teren odtybetu przy pomocy szpiegów (największy sukces odniósł Nain Singh, na podstawie informacji zebranych przez niego została stworzona pierwsza mapa Tybetu przez Indyjski Instytut Kartografii). W 1901 r. zaowocowało to kilkutysięczną wyprawą, którą dowodził Francis Younghusband. W kilku bitwach Brytyjczycy dokonali rzezi Tybetańczyków przy pomocy broni maszynowej. W Lhasie Younghusband podpisał umowę o otwarciu Tybetu na brytyjski handel.

Chiny nie rezygnowały – w latach 1906-1909 zajęły Tybet Wschodni, a rok później Lhasę. XIII Dalajlama schronił się w Indiach. W 1911 upadło Cesarstwo Chińskie i Dalajlama powrócił w 1912 roku po zwycięstwie antychińskiego powstania i proklamowaniu republiki. Tybet stał się wówczas samorządnym państwem i pozostał nim aż do chińskiej agresji w 1950 roku.

Jaki stanowią istotny element życia codziennego Tybetańczyków.

Wioska u podnóża Gompy

Nowo powstałe państwo nie posiadało ponadto żadnej realnej siły gospodarczej i szybko uległo konserwatywnej myśli skupionej wokół środowiska klasztornego. Wkrótce po I wojnie światowej przywrócono teokrację, zamknięto granice i wprowadzono radykalną politykę izolacjonizmu. W okresie międzywojennym na świecie wzrosło zainteresowanie kulturą Tybetu – podejmowano liczne próby przedostania się do kraju i poszerzenia wiedzy o jego mieszkańcach. Tylko jednej podróżniczce udało się jednak dotrzeć w tym czasie do Lhasy. Dokonała tego w ciągu roku, korzystając z przebrania i fałszywego nazwiska. Historia międzywojennego Tybetu aż do dzisiaj nie została jeszcze dokładnie zbadana.

Tybet

Ten artykuł jest o historii / kulturze Tybetu. Dla województwa Ludowej Republiki Chiny, patrz Tybetański Region Autonomiczny. Dla innych zastosowań, patrz Tybetu (disambiguation).

Tybet jest plateau w regionie Centralnej i Azja domu do rdzennych Tybetański ludzi. O średniej wysokości 4900 metrów (16000 metrów), jest najwyższy w regionie Ziemi i jest powszechnie określany jako „Świat na dachu”. Geograficznie, UNESCO i Encyklopedii Britannica RęcePrecz odTybetu uznają Tybet za część Azja Centralnej, podczas gdy kilka organizacji akademickich uważają, że część Południowej Azji. Tybet został ponownie niezależnego królestwa, ale dziś jest częścią Ludowej Republiki Chin (ChRL) (z niewielką część, w zależności od definicji, kontrolowanej przez Indie). Jako wyłączny mandatu, Tybet jest również oficjalnie twierdził, przez Republikę Chiny (Tajwan). Niemniej jednak, rząd Chińskiej Republiki Ludowej o Chiny i rząd Tybetu na obczyźnie nadal nie zgadzają się na Tybet, kiedy stał się częścią Chiny, czy włączenie na Chiny jest uzasadnione zgodnie z prawem międzynarodowym.

Unifed Tybetu Soncen Gampo w VII wieku. Od początku 1600s Dalaj lamowie z Tybetański Buddyjski wiary, powszechnie znany jako duchowego przywódcy RęcePrecz odTybetu w regionie, zostały szefowie administracji scentralizowanej Tybetański (przynajmniej nominalnie) [2], i są uznawane za emanations z Avalokitesvara ( ” Chenrezig „[spyan ras gzigs] Tybetański), Bodhisattva na współczucie.

W latach 17. wieku i Chiński Komunistyczna interwencji w 1959 roku, Dalaj Lamy i jego Regents zostały zgłoszone przez Tybetańczyków jako władzę polityczną i religijną administrowania organ administracyjny [2] w dużej części z tradycyjnego Tybet Lhasa kapitału.